سال بعدالفهرستسال قبل

الحسين بن موسى الموسوي والد الرضي والمرتضى(303 - 400 هـ = 916 - 1010 م)

الحسين بن موسى الموسوي والد الرضي والمرتضى(303 - 400 هـ = 916 - 1010 م)
شرح حال إبراهيم بن موسى بن جعفر ع(000 - 210هـ = 000 - 825 م)
شرح حال علي بن الحسين بن موسى الشريف المرتضى(355 - 436 هـ = 966 - 1044 م)
شرح حال محمد بن الحسين بن موسى الشريف الرضي(359 - 406 هـ = 970 - 1015 م)






البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 393)
ثم دخلت سنة أربعمائة من الهجرة...
وممن توفي فيها من الأعيان ...
أبو أحمد الموسوي النقيب الحسين (1) بن موسى بن محمد بن إبراهيم بن موسى بن جعفر الموسوي، والد الرضي والمرتضى، ولي نقابة الطالبيين مرات نحوا من خمس مرات، يعزل ويعاد، ثم أخر في آخر عمره، وتوفي عن سبع وتسعين سنة، وصلى عليه ابنه المرتضى، ودفن في مشهد الحسين.
وقد رثاه ابنه المرتضى في قصيدة حسنة قوية المنزع والمطلع فمنها: سلام الله تنقله الليالي * وتهديه الغدو إلى الرواح على جدث حسيب من لؤي * لينبوع العبادة والصلاح فتى لم يرو إلا من حلال * ولم يك زاده إلا المباح ولا دنست له أزر لزور * ولا علقت له راح براح خفيف الظهر من ثقل الخطايا * وعريان الجوارح من جناح مشوق في الأمور إلى علاها * ومدلول على باب النجاح من القوم الذين لهم قلوب * بذكر الله عامرة النواحي بأجسام من التقوى مراض * لنصرتها وأديان صحاح الحجاج بن هرمز أبو جعفر نائبها بهاء الدولة على العراق، وكان تليده لقتال الأعراب والأكراد، وكان من المقدمين في أيام عضد الدولة، وكانت له خبرة تامة بالحرب، وحزمة شديدة، وشجاعة تامة وافرة، وهمة عالية وآراء سديدة، ولما خرج من بغداد في سنة ثنتين وسبعين وثلثمائة كثرت بها الفتن.
توفي بالأهواز عن مائة سنة وخمس سنين.
رحمه الله.



البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 304)
وخطب أبو أحمد الموسوي بظاهرها للمطيع.



البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 307)
وتناقض النقيب أبو أحمد الموسوي والوزير أبو الفضل الشيرازي، وأرسل بختيار بن معز الدولة إلى الخليفة يطلب


البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 308)
وفيها حج بالناس الشريف أبو أحمد الموسوي النقيب على الطالبيين كلهم.



البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 315)
الشريف أبو أحمد الموسوي، ولم يحصل لأحد حج في هذه السنة سوى من كان معه على درب العراق، وقد أخذ بالناس على طريق المدينة فتم حجهم.




البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 354)
عبد الله بن أحمد بن معروف أبو محمد قاضي قضاة بغداد روى عن ابن صاعد وعنه الخلال والأزهري وغيرهما، وكان من العلماء الثقات العقلاء الفطناء، حسن الشكل جميل اللبس، عفيفا عن الأموال، توفي عن خمس وسبعين سنة، وصلى عليه أبو أحمد الموسوي، فكبر عليه خمسا، ثم صلى عليه ابنه بجامع المنصور فكبر عليه أربعا، ثم دفن في داره سامحه الله.




البداية والنهاية ط إحياء التراث (11/ 357)
وكان وكيل بهاء الدولة الشريف أبو أحمد الموسوي، ثم توفيت هذه المرأة قبل دخول الخليفة





خصائص الأئمة عليهم السلام (خصائص أمير المؤمنين عليه السلام) ؛ ؛ ص36
[مقدمة المؤلف‏]
بسم الله الرحمن الرحيم‏
كنت حفظ الله عليك دينك و قوى في ولاء العترة الطاهرة يقينك سألتني أن أصنف لك كتابا يشتمل على خصائص أخبار الأئمة الاثني عشر صلوات الله عليهم و بركاته و حنانه و تحياته على ترتيب أيامهم و تدريج طبقاتهم ذاكرا أوقات مواليدهم و مدد أعمارهم و تواريخ وفاتهم و مواضع قبورهم و أسامي أمهاتهم و مختصرا من فضل زياراتهم ثم موردا طرفا من جوابات المسائل التي سئلوا عنها و استخرجت أقاويلهم فيها و لمعا من أسرار أحاديثهم و ظواهر و بواطن أعلامهم و نبذا من الاحتجاج في النص عليهم و حقيقة البرهان في الإشارة إليهم موضحا من ذلك ما يزيد به الولي المخلص إخلاصا في موالاتهم و صفاء عقد في محبتهم و يصدع عن عين عدوهم العمى و يكشف عن قلبه الغمى حتى يستشف أنوارهم فيسعوا إليها و يستوضح أعلامهم فيتتبعها و يقتفيها سالكا في جميع ذلك طريق الاختصار و مائلا عن جانب الإكثار لأن مناقب موالينا الطاهرين صلوات الله عليهم أجمعين لا تحصى بالعدد و لا تقف عند حد و لا يجري بها إلى أمد فإني أعتقد أن جميع أعداد هؤلاء الغرر الذين هم قواعد الإسلام و مصابيح الظلام و الذين خفض الله الخلق عن منازلهم و قصر الألسن و الأيدي عن تناولهم و ميز بين العالم و بينهم و أماط «1» العيب و العار عنهم بين مغموس القلب في الجهالة-
______________________________
(1)- أماط: أذهب، أزال.


خصائص الأئمة عليهم السلام (خصائص أمير المؤمنين عليه السلام)، ص: 37
و مطروف العين بالضلالة لا يفيق من سكرة الهوى فيتبين الطريقة المثلى و بين عالم بفضلهم خابر بطيب فرعهم و أصلهم يكتم معرفته معاندة و يغالط نفسه مكايدة ترجيبا «1» لغرس قد غرسه و توطيدا لبناء قد أسسه و تنفيقا قد قامت له و ائتجارا «2» لجماعة قد التفت عليه. و كل ذلك طلبا لحطام هذه الدنيا الوبيل مرتعها الممر مشربها المنغص نعيمها و سرورها المظلم ضياؤها و نورها الصائرة بأهلها إلى أخشن المصارع بعد ألين المضاجع و الناقلة لهم إلى أفزع المنازل بعد أمن المعاقل على قرب من المعاد و عدم من الزاد ثم تتقلب بهم إلى حيث‏ تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا و ما عملت من سوء تود لو أن بينها و بينه أمدا بعيدا «3».. فعاقني عن إجابتك إلى ملتمسك ما لا يزال يعوق من نوائب الزمان و معارضات الأيام إلى أن أنهضني إلى ذلك اتفاق اتفق لي فاستثار حميتي و قوى نيتي و استخرج نشاطي و قدح زنادي و ذلك أن بعض الرؤساء ممن غرضه القدح في صفاتي و الغمز لقناتي و التغطية على مناقبي و الدلالة على مثلبة إن كانت لي لقيني و أنا متوجه عشية عرفة من سنة ثلاث و ثمانين هجرية إلى مشهد مولانا أبي الحسن موسى بن جعفر و أبي جعفر محمد بن علي بن موسى ع للتعريف هناك فسألني عن متوجهي فذكرت له إلى أين مقصدي فقال لي متى كان ذلك يعني أن جمهور الموسويين جارون على منهاج واحد في القول بالوقف و البراءة ممن قال بالقطع و هو عارف بأن الإمامة مذهبي و عليها عقدي و معتقدي و إنما أراد التنكيت لي و الطعن على ديني فأجبته في الحال بما اقتضاه كلامه و استدعاه خطابه و عدت و قد قوي عزمي على عمل هذا الكتاب إعلانا
______________________________
(1)- الترجيب: يدل على دعم شي‏ء بشي‏ء و تقويته. المقاييس 2/ 495.
(2)- في الأصل: اتجرارا. و في المطبوعة: استجرارا. و الصواب ما اثبتناه.
(3)- سورة آل عمران/ 30.


خصائص الأئمة عليهم السلام (خصائص أمير المؤمنين عليه السلام)، ص: 38
لمذهبي و كشفا عن مغيبي و ردا على العدو الذي يتطلب عيبي و يروم ذمي و قصبي و أنا بعون الله مبتدئ بما ذكرته على الترتيب الذي شرطته و الله المنقذ من الضلال و الهادي إلى سبيل الرشاد. و هو تعالى حسبنا و نعم الوكيل‏- نعم المولى و نعم النصير
________________________________________
شريف الرضى، محمد بن حسين، خصائص الأئمة عليهم السلام (خصائص أمير المؤمنين عليه السلام)، 1جلد، آستان قدس رضوى - مشهد، چاپ: اول، 1406 ق.





*********************
حسین ‌بن موسى علوى-سایت ویکی شیعه
حسین ‌بن موسى علوى
پدر شریف رضی و سیدمرتضی علم الهدی
اطلاعات کلی
نسباز نوادگان امام موسی کاظم(ع)
خویشاوندان
سرشناس		سید مرتضی • سید رضی (فرزندان)
زادروزسال ۳۰۴ هجری قمری
زادگاهبصره
وفاتسال ۴۰۰ هجری قمری، بغداد
محل دفنحرم امام حسین (ع)
اطلاعات دیگر


حسین بن موسی علوی، پدر شریف رضی و سیدمرتضی علم الهدی است. وی از شخصیت‌های دینی و سیاسی زمان خود بود و روابط خوبی با خلفای عباسی داشت و در فرونشاندن فتنه‌های میان شیعیان و اهل سنّت می‌کوشید. در اینکه حسین بن موسی، امامیه، زیدی و یا واقفی است در بین علمای رجال اختلاف نظر وجود دارد.

وی در زمان عباسیان مسئولیت‌های بسیاری از جمله ریاست دیوان مظالم و امارت حج را برعهده داشت.

تولد و نسب

حسین بن موسی علوی در ۳۰۴ق در بصره به‌دنیا آمد و همان‌جا پرورش یافت.[۱] نسبش، از طریق پدر با چهار واسطه و از طریق مادر با سه واسطه، به امام کاظم(ع) می‌رسد. پدرش، موسی ابرش، از کارگزاران عباسیان و پدربزرگش، محمد اعرج، از علمای بغداد[۲] بود.

وی از همسرش فاطمه ـ که از طرف پدر، نواده ناصر کبیر حسن اطروش و از طرف مادر، نواده حسن بن قاسم بن حسن معروف به داعی صغیر بود[۳] ـ چهار فرزند داشت: زینب، علی معروف به سید مرتضی، محمد معروف به سید رضی، و خدیجه.[۴] محدث نوری [۵] از کلام شیخ مفید در مقدمه کتاب احکام النساء[۶] چنین برداشت کرده که شیخ مفید، این کتاب را برای فاطمه ـ که با تعبیر زنی جلیل القدر و فاضل از او یاد کرده ـ نگاشته است.

از علمای زمان خود

از تحصیلات حسین بن موسی اطلاع چندانی نداریم، اما اینکه او (طیلسان) می‌پوشیده[۷] و این لباس ویژه مشایخ و علما بوده، [۸] قرینه‌ای است بر اینکه وی از علمای زمان خود بوده است. حر عاملی[۹] نیز نوشته که محدثان و مورخان، حسین بن موسی را ستوده‌اند. فرزند حسین، سیدِ مرتضی، از او روایت کرده[۱۰] و کیای گیلانی [۱۱] او را فاضل و عالم خوانده است.

زندگانی

نخستین بار، نام وی در ذکر وقایع سال ۳۳۴، هنگام به خلافت رسیدن المطیع لله، در تاریخ آمده است؛ زمانی که خلیفه او را مأمور نصب قندیل طلا در کعبه کرد.[۱۲] بین سالهای ۳۴۸ تا ۳۵۳، ابوعبداللّه محمد، فرزند داعی صغیر، پیش از خروج حسین بن موسی از بغداد، [۱۳] وی را به نقابت شهر بصره منصوب کرد.[۱۴]

نقابت طالبیین و امارت حج

در ۳۵۴ق المطیع للّه وی را به نقابت طالبیان و امیری حج و ریاست دیوان مظالم برگزید.[۱۵] در ۳۵۸ق، حسین بن موسی نماینده عزالدوله بختیار، برای حل اختلاف میان ابوتغلب و حمدان، بود.[۱۶]

پس از هفت سال نقابت، در ۳۶۱ق در پی آتش سوزی محله کرخ در بغداد که مرکز شیعیان بود، میان حسین و ابوالفضل شیرازی، وزیر عزالدوله، نزاعی درگرفت و در نتیجه، وزیر او را از مقام نقابت عزل کرد.[۱۷]

دیگر مسئولیت‏ ها

در سال‌های ۳۵۴، ۳۵۵، ۳۵۹، ۳۶۱ و ۳۶۳ق حسین به عنوان امیرالحاج به حج رفت.[۱۸] در ۳۶۳ق واسطه حل اختلاف میان عزالدوله و ابوتغلب شد.[۱۹] در ۳۶۴، برای آشتی دادن محمدبن بقیه با عزالدوله تلاش کرد[۲۰] و در پایان همان سال، بار دیگر عزالدوله او را به نقابت منصوب کرد[۲۱] و حسین به همراه وی، به زیارت حرم امام علی(ع) رفت.[۲۲] در همین دوران، خلیفه الطائع لله (حک: ۳۶۳ـ۳۸۱) او را مسئول نظارت بر اوقاف بغداد و اطراف آن کرد.[۲۳]

در سال ۳۶۶، حسین واسطه حل اختلاف میان عزالدوله و عضدالدوله بود.[۲۴] عضدالدوله در ۳۶۸، عزالدوله را از بغداد راند و حسین بن موسی را مسئول پس گرفتن دیار مُضَر از والی آن کرد.[۲۵]

تبعید

در سال بعد، حسین بن موسی به اتهام افشای اسرار و ارتباط مخفیانه با عزالدوله، وی را از مقام نقابت عزل و اموالش را مصادره کرد و او را به قلعه‌ای در فارس تبعید نمود.[۲۶] ابن ابی الحدید[۲۷] علت عزل او را نگرانی عضدالدوله از موقعیت وی دانسته است.

آزادی از تبعید

پس از مرگ عضدالدوله در ۳۷۲، پسرش شرف الدوله، حسین بن موسی را آزاد کرد و در ۳۷۶، تمام اموال مصادره شده‌اش را بازگرداند و او را به نقابت گمارد که تا هنگام ابتلا به بیماری در این منصب باقی ماند.[۲۸]

بازگشت به مناصب سابق

در سال ۳۸۰، بار دیگر الطائع لله وی را به نقابت طالبیین، امارت حج و ریاست دیوان مظالم منصوب کرد.[۲۹] و پسرانش، به جانشینی وی تعیین شدند[۳۰] ولی در ۳۸۴، به دلایل نامعلومی، او و پسرانش را عزل کردند.[۳۱]

از وضع او در فاصله سالهای ۳۸۴ تا ۳۹۴، بر می‌آید که برای رفع اختلافات داخلی آل بویه تلاش می‌کرده است.[۳۲]

در سال ۳۹۴، بهاءالدوله دوباره او را به نقابت، امارت حج و ریاست دیوان مظالم برگزید و منصب قاضی القضاتی را نیز بر آنها افزود و همچنین به او لقب «‌الطاهر الأوحد ذوالمناقب‌» اعطا نمود: خلیفه القادر باللّه با قاضی القضاتی او مخالفت کرد، اما بقیه مناصب را پذیرفت.[۳۳]

درگذشت

حسین بن موسی در اواخر عمر مریض و نابینا شد [۳۴] و در سال ۴۰۰، پس از وقف بخشی از دارایی هایش، در بغداد درگذشت.[۳۵] سید مرتضی بر او نماز میت خواند. پیکرش را نخست در خانه‌اش دفن کردند و پس از چندی، او را به کربلا بردند و در حرم امام حسین (ع) به خاک سپردند.[۳۶] پسرانش، سید مرتضی[۳۷] و شریف رضی، [۳۸] و نیز ابوالعلاء معرّی[۳۹] و مهیار دیلمی [۴۰] در رثای او شعر سرودند.

ویژگی‏ها

حسین بن موسی علوی از برجسته‌ترین شخصیتهای دینی و سیاسی زمان خود بود و مناسبات خوبی با خلفای عباسی داشت، چنان که معتمد و واسطه حل اختلاف سیاسی میان امیران آل بویه بود و در فرونشاندن فتنه‌های میان شیعیان و اهل سنّت می‌کوشید.[۴۱] همچنین زمانی که خلیفه القادر بالله می‌خواست از حکومت فاطمیان در مصر مشروعیت زدایی کند، از حسین بن موسی خواست نوشته‌ای در رد انتساب آنان به آل البیت علیهم السلام بنویسد.[۴۲]

مذهب

دلایل شیعی بودن

درباره مذهب حسین بن موسی، گفتنی است که مجموعه تعبیرات تراجم نویسان و عالمان رجال امامی، حکایت از مقبولیت و حرمت او نزد همه امامیان دارد و هر چند غالباً تصریح به امامی بودن او، نکرده‌اند، کسی نیز او را منتسب به فرق دیگر شیعه ندانسته است.[۴۳] قراین دیگر، از جمله کاربرد تعبیر «‌رافضی‌» برای او در آثار برخی عالمان اهل سنّت [۴۴] و جایگاه او نزد شیعیان امامی در بغداد، نیز مؤید امامی بودن اوست.

دلایل واقفی بودن

رجال شناس شیعه شیخ محمدتقی شوشتری[۴۵] بر اساس سخنی که سید رضی از قول یکی از منتقدان خود در مقدمه خصائص الائمه[۴۶] نقل کرده، چنین نتیجه گرفته که شریف رضی و سید مرتضی، اولین افراد از سادات موسوی بوده‌اند که به مذهب امامیه (قطعیه) گرویده‌اند و بنابراین پدرشان واقفی بوده است. این استنتاج، با توجه به مجموعه قراین، محلّ تأمل است.

دلایل زیدی بودن

شیبی[۴۷] نیز به استناد مناسبات حسین بن موسی با داعیان زیدی و (طیلسان پوشیدن او) ـ که آن را سنّت زیدیان، از جمله ناصر اطروش، می‌داند ـ وی را زیدی مذهب دانسته است. این در حالی است که شریفِ مرتضی، به صراحت بر امامی بودن ناصر اطروش، یعنی پدر همسر حسین بن موسی و جد مادری رضی و مرتضی تأکید کرده است. به علاوه، زیدی بودن همه داعیان علوی در طبرستان قابل اثبات نیست، شریف رضی شرح زندگانی پدرش، حسین بن موسی علوی، را نوشته بوده[۴۸] که اثری از آن باقی نمانده است.

پانویس

  1. ↑ عمری، ص۱۲۴؛ صفدی، ج۱۳، ص۷۶
  2. ↑ فخررازی، ص۸۲-۸۳
  3. ↑ علم الهدی، مسائل الناصریات، ص۶۲؛ فخر رازی، ص۸۳
  4. ↑ عمری، ص۱۲۵
  5. ↑ ج۳، ص۲۱۶
  6. ↑ ص۱۳-۱۴
  7. ↑ عمری، ص۱۲۴
  8. ↑ متز، ج۱، ص۱۰۳؛ دزی، ص۲۷۹
  9. ↑ قسم ۲، ص۱۰۴
  10. ↑ عمادالدین طبری آملی، ص۶۰
  11. ↑ ص ۷۷
  12. ↑ ابن جوزی، ج۱۴، ص۴۶
  13. ↑ ابن عِنَبه، ص۷۸ـ ۷۹
  14. ↑ ناطق بالحق، ص۱۸۲
  15. ↑ ابن جوزی، ج۱۴، ص۱۶۱؛ ابن اثیر، ج۸، ص۵۶۵ـ۵۶۶
  16. ↑ مسکویه، ج۲، ص۲۵۶؛ ابن اثیر، ج۸، ص۵۹۴
  17. ↑ مسکویه، ج۲، ص۳۰۸ـ۳۰۹؛ ابن اثیر، ج۸، ص۶۱۹؛ ابن کثیر، ج۱۱، ص۳۰۷؛ قس ابن جوزی، ج۱۵، ص:۷۲ ۳۶۰؛ صفدی، ص۳۶۲
  18. ↑ ابن جوزی، ج۱۴، ص۱۶۲، ۱۷۵، ۲۰۲، ۲۱۰؛ ابن اثیر، ج۸، ص۶۴۷؛ ذهبی، ج۸، ص۱۷۹
  19. ↑ ابن اثیر، ج۸، ص۶۳۴؛ ابن خلدون، ج۳، ص۵۳۰
  20. ↑ مسکویه، ج۲، ص۳۵۶
  21. ↑ ابن جوزی، ج۱۴، ص۲۳۷
  22. ↑ مسکویه، ج۲، ص۳۵۵
  23. ↑ قلقشندی، ج۱۰، ص۲۴۳ـ۲۴۷، ۲۵۹ـ۲۶۲؛ قس ابن حزم، ص۶۳
  24. ↑ مسکویه، ج۲، ص۳۷۲ـ۳۷۳؛ ابن جوزی، ج۱۴، ص۲۴۷ـ۲۴۸
  25. ↑ مسکویه، ج۲، ص۳۹۲؛ ابن اثیر، ج۸، ص۶۹۶
  26. ↑ مسکویه، ج۲، ص۳۹۹؛ ابن جوزی، ج۱۴، ص۲۶۸؛ ابن اثیر، ج۸، ص۷۱۰
  27. ↑ ج ۱، ص۳۲
  28. ↑ ابوشجاع روذراوری، ص۸۰ـ۸۱، ۱۳۶؛ ابن جوزی، ج۱۵، ص۷۲
  29. ↑ ابن جوزی، ج۱۴، ص۳۴۴؛ ج۱۵، ص۷۲؛ ابن اثیر، ج۹، ص۷۷ـ۷۸
  30. ↑ ابن جوزی، ج۱۵، ص۷۲؛ ابن کثیر، ج۱۱، ص۳۵۲
  31. ↑ ابن جوزی، ج۱۴، ص۳۶۹؛ ابن اثیر، ج۹، ص۱۰۵؛ ابن کثیر، ج۱۱، ص۳۵۷
  32. ↑ شریف رضی، دیوان، ج۱، ص۲۴۳ـ۲۴۶؛ ابوشجاع روذراوری، ص۲۷۶، ۳۲۶ـ۳۲۷
  33. ↑ ابن جوزی، ج۱۵، ص۴۳؛ ابن اثیر، ج۹، ص۱۸۲؛ ذهبی، ج۹، ص۶۸۷
  34. ↑ ابن ابی الحدید، ج۱، ص۳۱
  35. ↑ ابن اثیر، ج۹، ص۲۱۹
  36. ↑ ابن جوزی، ج۱۵، ص۷۲؛ ابن اثیر، ج۹، ص۱۸۲ ابن کثیر، ج۱۱، ص۳۹۴
  37. ↑ دیوان، قسم۱، ص۲۰۰ـ۲۰۳
  38. ↑ دیوان، ج۲، ص۲۹۰ـ۲۹۶
  39. ↑ ص ۵۱۶ـ۵۵۴
  40. ↑ ج۳، ص۹۳ـ۹۵
  41. ↑ شریف رضی، دیوان، ج۱، ص۸۸ـ۹۸
  42. ↑ ابن ابی الحدید، ج۱، ص۳۷ـ۳۸
  43. ↑ حرّعاملی، قسم۲، ص۱۰۴؛ افندی اصفهانی، ج۲، ص۱۸۲؛ مامقانی، ج۲۳، ص۱۰۸؛ آقابزرگ طهرانی، ص۱۲۱ـ۱۲۲
  44. ↑ ابن تغری بردی، ج۴، ص۲۲۳، ۲۴۰
  45. ↑ ج ۳، ص۵۴۶
  46. ↑ خصائص الائمه ص۳۷
  47. ↑ شیبی ص۷۴
  48. ↑ ابن عنبه، ص۱۸۹

منابع

پیوند به بیرون




شرح حال الحسين بن موسى الموسوي والد الرضي والمرتضى(303 - 400 هـ = 916 - 1010 م)